Definicje

Uzależnienie

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), uzależnienie to psychiczny i fizyczny stan wynikający z interakcji między żywym organizmem, a substancją chemiczną (do których należą: alkohol, narkotyki, nikotyna, leki), charakteryzujący się zmianami i innymi reakcjami takimi jak: konieczność przyjmowania danej substancji w sposób ciągły lub okresowy, w celu doświadczania jej wpływu na psychikę lub by uniknąć objawów towarzyszących brakowi substancji.

W języku potocznym termin "uzależnienie" jest stosowany głównie do osób, które nadużywają narkotyków, leków, alkoholu, czy papierosów. W szerszym kontekście może odnosić się do wielu innych zachowań np.: gier hazardowych, oglądania telewizji, Internetu, czy seksu.

 

Rodzaje uzależnienia

Uzależnienie fizyczne: to nabyta, silna potrzeba zażywania jakieś substancji, odczuwana jako szereg dolegliwości fizycznych (np.: bóle brzucha, biegunka, uczucie zimna, wymioty, drżenie mięśni, drżenie rąk, kłopoty ze snem). Odstawienie substancji prowadzi do wystąpienia zespołu objawów nazywanych zespołem abstynencyjnym.

Uzależnienie psychiczne: to stan, w którym osoba nie potrafi bez pomocy z zewnątrz przerwać zachowań kompulsywnych.

    Objawy uzależnienia psychicznego:

• wzrost tolerancji na działanie środka (obniżenie efektu przyjemności, który on dostarcza)
• kompulsywna konsumpcja środka kosztem swojego zdrowia oraz otoczenia
• osłabienie woli
• obsesja brania i natręctwa myślowe utrzymujące się i nawracające nawet po wieloletniej abstynencji
• samooszukiwanie się usprawiedliwiające wykonywanie danej czynności
• brak zainteresowania otoczeniem niezwiązanym ze środkiem i jego zdobywaniem

Uzależnienie społeczne: to zażywanie substancji psychoaktywnych pod wpływem mody, w grupie ludzi podobnych do siebie. Wiąże się z rezygnacją z ważnych dla siebie aktywności i ról społecznych ( np. utrata pracy, usunięcie ze szkoły, konflikty w rodzinie, zanik zainteresowań).

    Objawy uzależnienia społecznego:

• zachowanie jest częste regularne i stereotypowe
• zabiera znaczną część czasu
• ma charakter kompulsywny
• trudno go zaprzestać trwale i całkowicie

 

Alkoholizm: to utrata kontroli nad ilością wypijanego alkoholu, zaczyna się i rozwija podstępnie, bez świadomości zainteresowanej osoby. Spożywanie zazwyczaj dużych ilości alkoholu jest spowodowane przymusem o charakterze psychicznym i fizycznym. Jednym  z kluczowych objawów, obok utraty kontroli nad ilością wypijanego alkoholu, są objawy abstynencyjne. W standardowym przypadku trwają one ok. 14 dni. Nie należy ich mylić z kacem.

Wyróżnia się 4 fazy choroby alkoholowej:

• faza wstępna
• faza ostrzegawcza
• faza krytyczna
• faza przewlekła

Wraz z ich występowaniem wzrasta poziom tolerancji na alkohol, coraz więcej aspektów życia osoby z problemem zaczyna krążyć wokół alkoholu, zdarzają się częstsze i dłuższe ciągi alkoholowe, które pogłębiają poczucie winy i niezadowolenia z siebie, mogą być kompensowane zachowaniami agresywnymi.

 

Uzależnienie od hazardu: mówi się o nim wówczas, gdy grający ponosi liczne straty w wyniku uprawiania hazardu (w tym finansowe, emocjonalne, moralne, społeczne, zawodowe), a jednak nie może przestać grać. Osoby z problemem grają przede wszystkim dla zmiany nastroju oraz odcięcia się od rzeczywistości (forma ucieczkowa).

 

Narkomania:   jest to potoczne określenie, które odnosi się do uzależnienia od substancji chemicznych wpływających na czynności mózgu. Wiąże się z tzw. głodem narkotycznym, przymusem zażywania środków odurzających oraz chęcią zdobycia ich za wszelką cenę i wszystkimi sposobami.

 

Lekomania:  to nadużywanie leków, które wywołują inny stan psychiczny i fizyczny. Nagłe zaprzestanie stosowania leku powoduje silne zaburzenia czynności organizmu. Lekomania obejmuje w znacznym stopniu leki nasenne, przeciwbólowe, uspokajające. Lekomanii towarzyszą objawy wzrastającego zatrucia lub ogólnego zatrucia organizmu.

 

                          Test alkoholowy (John's Hopkins University):

1. Czy pijesz w pracy?

2. Czy Twoje picie wpływa niekorzystnie na życie domowe?

3. Czy pijesz dlatego, że jesteś nieśmiały/a wobec innych?

4. Czy Twoje picie wpływa na to, że masz negatywną opinię?

5.Czy miałeś/aś kiedykolwiek kłopoty finansowe na skutek picia?

6. Czy miałeś/ aś kiedykolwiek  wyrzuty sumienia z powodu picia?

7. Czy Twoje picie jest powodem zmartwień rodziny?

8. Czy pijąc stałeś/ aś się mniej ambitny/ a?

9. Czy odczuwasz potrzebę picia codziennie o tej samej porze?

10. Czy jest Ci obojętne z kim pijesz?

11. Czy po piciu jednego dnia odczuwasz potrzebę wypicia nazajutrz?

12. Czy pijąc zauważyłeś/aś zmniejszenie się Twojej sprawności fizycznej bądź umysłowej?

13. Czy picie wpływa negatywnie na Twoją pracę zawodową, bądź inne Twoje działanie poza pracą?

14. Czy pijąc chcesz uciec od problemów?

15. Czy zdarza się, że pijesz samotnie?

16. Czy pijąc tracisz pamięć i nie wiesz gdzie byłeś/ aś i co robiłeś/ aś?

17. Czy pijesz aby wzmocnić pewność siebie?

18. Czy w związku z piciem byłeś/aś kiedykolwiek w szpitalu, w izbie wytrzeźwień, ambulatorium itp.?

Udzielenie jednej twierdzącej odpowiedzi powinno być ostrzeżeniem, dwie twierdzące odpowiedzi świadczą z dużym prawdopodobieństwem o chorobie alkoholowej, natomiast trzy odpowiedzi twierdzące przemawiają definitywnie za chorobą alkoholową.

 

                       Charakterystyczne symptomy mogące wskazywać

                            na zażywanie narkotyków przez daną osobę:

1. Zmiany w zachowaniu osoby:

• nagła zmiana nawyków
• pojawiają sie wahania nastroju i aktywności (często naprzemienne zmęczenie z euforią)
• izolowanie sie od bliskich i znajomych
• pojawiają się nowi, "dziwni" koledzy i koleżanki
• tajemnicze, krótkie rozmowy telefoniczne, nagłe wyjścia
• posługiwanie się niezrozumiałym językiem (slangiem)
• naśladowanie osób ze świata subkultur gdzie narkotyki odgrywają ważną rolę
• bunt, łamanie ustalonych zasad, napady agresji i złości
• pojawiają sie problemy finansowe i na tym tle dochodzi do konfliktów
• wynoszenie wartościowych przedmiotów i niekorzystne zamiany rzeczy
• niewytłumaczalne spóźnienia, późne powroty
• kłamstwa, oszustwa
• pomniejszanie wszelkich autorytetów
• bełkotliwa, niewyraźna mowa
• nadmierny apetyt lub brak apetytu
• spadek zainteresowania ulubionymi zajęciami

2. Wygląd zewnętrzny

• blada, ziemista, zmieniona cera
• przekrwione oczy
• rozszerzone lub zawężone źrenice
• spadek wagi ciała
• zasinienia i nakłucia
• zaniedbania w sferze higieny osobistej
• nowy styl ubierania się
• zmiana wyglądu (fryzury, kolor włosów, kolczyki, tatuaże, ostry makijaż)

 3. Objawy chorobowe

• uporczywy, suchy kaszel
• wysięk z nosa
• osłabienia i omdlenia
• wymioty
• problemy z żołądkiem
• gwałtowne zmiany ciśnienia krwi oraz skoki temperatury ciała
• bóle mięsni, stawów
• depresja i problemy natury psychicznej